Het vergevingsgezinde fietspad

Dit is een meerjarenproject gericht op de realisatie van het ‘Vergevingsgezinde Fietspad’: een weg of fietspad waarop enkelvoudige letselongevallen beduidend minder optreden en men rekening houdt met de oudere fietser.
Vergevingsgezindheid wil zeggen dat wegbeheerders bij het ontwerp van een weg of fietspad rekening houden met:

  • mogelijkheid voor fietsers om koers/balans te houden
  • ruimte voor correctie van stuurfouten
  • afwezigheid of afscherming van obstakels

Doel van het project is drieledig:

  • Voorkomen van enkelvoudige letselongevallen van oudere fietsers;
  • Stimuleren van fietsgebruik onder ouderen om hen mobiel en fit te houden;
  • Bijdragen aan duurzaam veilige fietsinfrastructuur.

De doelstellingen van het project sluiten goed aan op de Beleidsimpuls Verkeersveiligheid die recent is opgesteld als aanvulling op het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2008-2020 – en op het beleid van decentrale overheden. Daarnaast sluit het Vergevingsgezinde Fietspad ook goed aan op het lopende project van het Ministerie van I&M gericht op ‘fiets best practices / modelaanpak’ bij gemeenten,  en het initiatief van I&M en het Fietsberaad omtrent de aanpak van paaltjes op het fietspad en gladde fietspaden. Voor de provincie Overijssel past dit project bij de Brede Aanpak Verkeersonveiligheid Overijssel (BAVO).

Opdrachtgever is het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, het project is onderdeel van het initiatief ‘Veilig Fietsidee’ van het ministerie. Het project loopt van 2013 t/m 2015, en wordt uitgevoerd door de samenwerkende partijen Royal HaskoningDHV (initiatiefnemer), Rijksuniversiteit Groningen (RuG), Fietsersbond, Provincie Overijssel/ROVO, Provincie Fryslân (ROF), Provincie Utrecht, Politie IJsselland, Gemeente Leeuwarden, Utrecht en  Zwolle.
Enkelvoudige fietsongevallen

Het voorkomen van enkelvoudige fietsongevallen is een speerpunt in het huidige verkeersveiligheidsbeleid. Een groot deel van deze ongevallen is direct te relateren aan infrastructurele factoren (zie onderstaande figuur). Fietsers raken uit balans, van het pad of de weg af en botsen tegen obstakels op of naast het fietspad.

Afb. 1 Overzicht van typen enkelvoudige fietsongevallen gerelateerd aan infrastructuur

 

 

Figuur 1. Overzicht van typen enkelvoudige fietsongevallen gerelateerd aan infrastructuur

 

Ouderen (50-plussers) zijn oververtegenwoordigd in enkelvoudige fietsongevallen. Dat komt onder andere door functionele beperkingen bij het ouder worden (zicht, contrast waarneming, evenwicht, kracht, reactievermogen, informatieverwerking). En door hun hogere fysieke kwetsbaarheid, waardoor zij relatief vaak ernstig letsel oplopen. Tegelijkertijd worden fietspaden in Nederland steeds drukker en gaan ook ouderen steeds meer, op andere typen fietsen en met hogere snelheid fietsen (elektrische fietsen). Door de combinatie van verhoogd risico en toenemende drukte zal naar verwachting het aantal slachtoffers onder oudere fietsers de komende jaren nog verder toenemen.

Om deze trend te doorbreken ligt er een belangrijke sleutel bij het gedrag van de oudere fietser in relatie tot de fietsinfrastructuur: ontwerp en inrichting van fietspaden moet afgestemd worden op de capaciteiten en beperkingen van de oudere fietser. Vanuit deze visie worden in dit project concrete stappen gezet in de richting van Duurzaam Veilige fietsinfrastructuur, en meer specifiek het Vergevingsgezinde Fietspad. Er wordt voortgebouwd op lopende initiatieven zoals het verwijderen van onnodige paaltjes op fietspaden. De kennis zoals weergegeven in figuur 1 is een goede basis om op voort te bouwen en nieuwe kennis en gerichte, nieuwe en effectieve maatregelen te ontwikkelen.
Speerpunten

Om tot het ontwerp van een vergevingsgezind fietspad te komen, is het noodzakelijk de onderliggende oorzaken en factoren die leiden tot enkelvoudige fietsongevallen beter te kunnen benoemen. Speerpunten binnen het onderzoek zijn:

Kennisontwikkeling
Over het ontstaan van enkelvoudige fietsongevallen met ouderen en de effecten van maatregelen

Praktijkoplossingen
Met dit project wordt een inhaalslag gemaakt in de veilige inrichting van fietspaden, rekening houdend met lokale beperkingen. Een objectvrije ruime berm is immers niet overal te realiseren, wat kan er in die gevallen wél gerealiseerd worden dat een fietspad veiliger maakt.

Doorwerking van de resultaten
De doelgroep wordt direct bij het project betrokken. Dat is belangrijk om goed aangehaakt te zijn en te blijven bij de behoeften van de doelgroep. Centraal staat de doorvertaling van de projectresultaten naar richtlijnen, CROW/Fietsberaad publicaties voor ontwerp en inrichting van fietspaden, waarmee de kennis direct toegankelijk wordt voor toepassing in de praktijk door professionals.
Onderzoeksopzet

Binnen het project Het Vergevingsgezinde Fietspad zijn diverse onderzoeken gepland. Onderzoeksactiviteiten zullen, met uitzondering van het mobiele camera onderzoek, geconcentreerd zijn rond geplande ingrepen in de infrastructuur. Er worden vier typen onderzoek uitgevoerd:

  • Perspectief van de fietser – mobiele  camera’s
  • Perspectief vanuit infrastructuur – vaste camera’s
  • (Internet) enquête
  • Experimenteel en belevingsonderzoek

Deze onderzoeken zullen in de volgende perioden plaats vinden (maand 1 = januari 2013)

Mobiele camera onderzoek:                     maand 6 – 12
Vaste camera onderzoek:                        maand 3 – 24
Enquête onderzoek                                 maand 3 – 24
Experimenteel en belevingsonderzoek      maand 12 – 24

Resultaten en conclusies van deze onderzoeken worden gaandeweg het project gepubliceerd op deze website en op www.vergevingsgezindefietspad.nl.